Жиі қойылатын сұрақтар

Жоқ, бұл екі түрлі ұғым. АИТВ — адамның иммунитетін қорғайтын жасушаларға әсер ететін вирус. АИТС болса — АИТВ ұзақ уақыт бақыланбағанда және ем қабылданбағанда туындайтын кезең (CD4 <200). Тұрақты АРВ-терапиямен АИТВ ешқашан АИТС кезеңіне жетпейді. Бүгінде АИТВ-мен өмір сүретін бауырларымыздың басым көпшілігі АИТС кезеңін ешқашан бастан кешірмейді.

→ АИТВ туралы толығырақ мәлімет

АРВ-терапияны уақтылы бастаған адамдар орта есеппен 70–80 жасқа дейін — басқалар сияқты толыққанды, тыныш өмір сүреді. Қазіргі заманғы медицина арқасында АИТВ бүгінде қауіпті үкім емес, қант диабеті сияқты тұрақты бақылауда ұсталатын созылмалы жағдай.

АИТВ негізінен мына жолдармен жұғады: қан арқылы (стерильді емес инелер/шприцтер немесе құралдар), қорғаныссыз, қорғалмаған жақын қатынас (жақындық) және ем қабылдамаған анадан нәрестеге. Құшақтасу, қол алысып амандасу, бір дастарханда шай ішу, ортақ ыдыс-аяқ немесе бассейнді пайдалану кезінде — вирус ешқашан жұқпайды.

→ Жұғу жолдары мен қауіпсіздік туралы толығырақ

Көп жағдайда жылдар бойы ешқандай жайсыздық немесе белгі сезілмеуі мүмкін. Сырт келбетінен де мұны анықтау мүмкін емес. Тек кейбір адамдарда алғашқы апталарда жеңіл әлсіздік немесе тұмауратқа ұқсас жағдай байқалады. Тек арнайы зертханалық тест қана нақты әрі дұрыс қорытынды береді.

Иә, толық анонимді. Өзбекстандағы АИТС-ке қарсы күрес орталықтарында және сенім кабинеттерінде талдау аты-жөнсіз тапсырылады. Нәтиже тек жеке өзіңізге хабарланады. Жұмыс орныңызға немесе жақындарыңызға хабар берілмейді. Дәрігерлік құпия заңмен қатаң қорғалған (№813-I Заң, 8-бап).

→ Талдау тапсыру тәртібімен танысыңыз

Әзірге — иә. АИТВ-ны ағзадан толығымен шығаратын құрал әлі жоқ. Бірақ АРВ препараттары вирусты толық «ұйқы» күйіне түсіреді, көбеюін тоқтатады және иммунитетті сақтайды. Күніне небәрі 1 таблетка — жанама әсері аз және ұзақ өмірдің кепілі.

→ АРВ препараттарының әсері туралы оқыңыз

Иә, толығымен мемлекет есебінен тегін. Өзбекстан Республикасының АИТС-ке қарсы күрес орталықтары арқылы барлық заманауи АРВ дәрі-дәрмектері үзіліссіз тегін беріледі. Жүгіну үшін: аумақтық АИТС-ке қарсы күрес орталығы немесе 1003 тегін сенім телефоны.

→ АИТВ-мен өмір сүретіндердің құқықтық кепілдіктері

Бір рет кешігу — апат емес. Есіңізге түскен бойда таблетканы қабылдаңыз. Дозаны толықтыру үшін бірден 2 таблетка ішпеңіз. Бастысы — үзілістерді үнемі қайталамау, өйткені дәрінің жиі қалдырылуы вирустың қарсылық түзуіне әкелуі мүмкін.

→ Өткізіп алынған доза нұсқаулығы

Анықталмайды = Жұқтырмайды (халықаралық деңгейде: Undetectable = Untransmittable). Тұрақты АРВ-терапияның арқасында қандағы вирус мөлшері анықталмайтын деңгейге (<50 көшірме/мл) түссе, вирус жақын қатынаста мүлдем жұқпайды. Бұл ДДСҰ (ДСҰ) және халықаралық ғалымдар тарапынан толық расталған. 58 000-нан астам жұптар арасында жүргізілген зерттеулерде бірде-бір жұғу жағдайы тіркелмеген.

→ А=Ж ғылыми негізі туралы толығырақ

ПрЭП — жақындыққа дейінгі профилактикалық құрал. Бұл вирустың жұғуының алдын алу үшін ішілетін дәрі. Ережелерге сай қолданылса, 99%-ға дейін қорғайды. АИТВ жұқпаған, бірақ қауіп төнуі мүмкін адамдарға арналған. АИТС-ке қарсы күрес орталықтарында маман кеңесі негізінде тегін беріледі.

→ ПрЭП туралы толық мәлімет

72 сағат ішінде (қаншалықты тез болса, соншалықты жақсы) шұғыл түрде АИТС-ке қарсы күрес орталығына жүгініңіз. ПЭП (шұғыл профилактика курсы) — 28 күндік қабылдау арқылы вирустың ағзаға орнығып алу қаупін жояды. 72 сағаттан кейін оның тиімділігі қалмайды.

Әрине, болады. Өзбекстан Республикасының Еңбек кодексіне сәйкес, адамның АИТВ мәртебесіне байланысты оны жұмыстан босатуға немесе жұмысқа қабылдамауға қатаң тыйым салынады. Жұмыс берушінің АИТВ туралы мәліметтерді талап етуге құқығы жоқ. Ерекшелік тек кейбір мамандандырылған хирургиялық немесе донорлық жағдайларда ғана.

→ Барлық құқықтық кепілдіктер

Иә, әрине. Жүктілік кезінде дәрігер бақылауында АРВ дұрыс қабылданса, вирустық жүктеме төмендейді және нәрестеге вирус жұғу ықтималдығы 0,5%-дан да төмен (іс жүзінде нөлге тең) болады. Бүкіл әлемде мыңдаған дені сау балажандар дүниеге келуде.

→ Отбасы және бала сүю туралы толығырақ

Адамның АИТВ жағдайын оның рұқсатынсыз басқаларға хабарлау — заң бойынша қылмыстық жауапкершілікке әкеледі (ӨзР Қылмыстық кодексі, 141-бап). Егер медицина қызметкері немесе басқа бір тұлға құпияны жария етсе, құқық қорғау органдарына арызбен жүгіну — сіздің толық заңды құқығыңыз.

→ Құқықтарды қорғау жолдары

Мүлдем қауіпсіз. Құшақтасу, қол алысу, бірге шай ішу, бір бөлмеде тұру, ортақ ванна немесе орамалды пайдалану арқылы вирус ешқашан жұқпайды. АИТВ тұрмыстық қарым-қатынаста өмір сүре алмайды.

→ Қоғамдағы негізсіз қорқыныштар және шындық