ARVT boshlaganlar ko'pincha birinchi haftalarda ba'zi o'zgarishlarni his qiladi. Ko'pchiligi — normal va vaqtinchalik. Lekin qaysilarini shifokorga aytish kerakligini bilish muhim.
Asosiy qoida: Yon ta'sirlar ko'pincha 2–4 hafta ichida o'z-o'zidan kamayadi. Doriyu o'zboshimchalik bilan to'xtatmang — bu rezistentlikka olib kelishi mumkin.
01 — Normal yon ta'sirlar
Kuta olasiz — bu o'tib ketadi
NORMALKo'ngil aynishi, ishtaha yo'qolishi
Birinchi 1–2 hafta. Ovqat bilan ichilsa kamayadi. Ko'pincha o'z-o'zidan o'tib ketadi.
→ Ovqat bilan iching, kichik porsiyada yeying
NORMALCharchoq, uyquchanlik
Birinchi haftalar. Ba'zi dorilar (efavirenz) tush ko'rishni ham kuchaytirishi mumkin — kechqurun ichilsa o'tadi.
→ Kechqurun uxlashdan oldin iching
NORMALBosh og'riq
Dastlabki kunlar. Ko'p suv iching, quyosh nuridan saqlaning.
→ Suvni ko'p iching, 1–2 hafta kuting
NORMALIch ketishi (diareya)
Ba'zi ARVT guruhlari uchun xos. Ko'pincha 2–4 hafta ichida o'tadi.
→ Ko'p suyuqlik iching, shifokorga aytib qo'ying
NORMALTush ko'rish, g'alati orzular
Efavirenz tarkibli dorilar uchun xos — ko'pincha 2–4 hafta davom etadi, keyin o'tadi.
→ Kechqurun uxlashdan 2 soat oldin iching
02 — Shifokorga aytish kerak
Bular o'z-o'zidan o'tmaydi
SHIFOKORGA AYTINGTeri toshmasi, qichish
Ba'zi dorilar allergik reaksiya berishi mumkin. Keng tarqalgan yoki zo'raysa darhol murojaat qiling.
→ Dori o'zgartirilishi mumkin
SHIFOKORGA AYTINGJigar og'riqlari, ko'z sarg'ayishi
Jigar ko'rsatkichlari oshishi mumkin. Har 3–6 oyda tahlil topshirib turiladi — lekin oraliq belgilarda darhol murojaat qiling.
→ Qon tahlili kerak bo'ladi
SHIFOKORGA AYTINGQo'l-oyoq uvishishi, achishishi
Periferik neyropatiya — ba'zi eski ARVT dorилар uchun xos. Zamonaviy dorilar bu yon ta'sirni kamaytirdi.
→ Dori almashtiriladi
SHIFOKORGA AYTINGVazn o'zgarishi (kuchli)
Dastlab ozgina svaz o'zgarishi normal. Lekin keskin ko'tarilish yoki tushish — shifokorga ko'rsating.
→ Nazorat tahlili o'tkaziladi
03 — Darhol murojaat
Bu belgilar ko'rinsa — kuting tutmang
DARHOLNafas qisishi, yurak urishi tezlashishi
Laktik atsidoz — kamyob, lekin xavfli holat. Zudlik bilan tibbiy yordam kerak.
DARHOLQorin va orqa og'riqlari (kuchli)
Pankreatit belgilari bo'lishi mumkin. Kechiktirmang.
DARHOLKuchli allergik reaksiya — shish, nafas qiyinligi
Abakavir va ba'zi boshqa dorilarga o'ta sezgirlik — hayot uchun xavfli bo'lishi mumkin.
Muhim: Bu belgilar — dorini o'zboshimchalik bilan to'xtatish sababi emas. Avval shifokorga qo'ng'iroq qiling.
04 — Amaliy maslahat
Yon ta'sirlarni kamaytirishning usullari
Ovqat bilan iching. Ko'p dorilar ovqat bilan ichilganda ko'ngil aynishi kamayadi. Shifokoringiz ko'rsatma bergan bo'lsa — unga amal qiling.
Bir xil vaqtda iching. Har kuni bir xil vaqt — qon konsentratsiyasini barqaror saqlaydi va yon ta'sirlarni kamaytiradi.
Yon ta'sirlarni yozing. Kundalik yozing — shifokorga aniq ma'lumot bersangiz, dori almashtirish to'g'ri qaror qabul qilinadi.
Eslatma: Zamonaviy ARVT dorilar (bitta tabletkali rejimlar) yon ta'sirlari minimal. Eski dorilar bilan muammolar bo'lsa — yangi dori mavjud.
Ulashing