Ko'p so'raladigan savollar

Yo'q, bular ikki xil narsa. HIV — virus (OIV). AIDS — HIV uzoq vaqt davolanmay qolsa keladigan holat (CD4 <200 yoki og'ir kasallik). ARVT bilan HIV bo'lsa ham AIDS kelmaydi. Bugun HIV bilan yashovchilarning aksariyati hech qachon AIDS bosqichiga o'tmaydi.

→ HIV nima haqida batafsil o'qing

ARVT boshlagan odamlar o'rtacha 70–80 yoshgacha yashaydi — xuddi sog'lom odamdek. Bu — 1990-yillar emas. Bugun HIV boshqariladigan surunkali kasallik, xuddi diabet yoki gipertoniya kabi.

HIV quyidagi yo'llar bilan yuqadi: qon (umumiy igna/shprits), jinsiy aloqa (himoyalanmagan), ona sutidan bolaga. Quchoqlash, o'pish, birgalikda ovqatlanish, hojatxona — hech qachon yuqmaydi.

→ HIV yuqish yo'llari haqida batafsil

Ko'pchilikda yillar davomida hech qanday belgi bo'lmaydi. Tashqi ko'rinishdan bilish mumkin emas. Ba'zilar dastlabki 2–4 haftada gripp-ga o'xshash holat his qiladi — lekin bu ham bo'lmasligi mumkin. Faqat test aniq javob beradi.

Ha. O'zbekiston SPID markazlarida test ismsiz topshiriladi. Natija faqat sizga beriladi. Ota-onangiz, ish beringiz — hech kim bilmaydi. Maxfiylik qonun bilan kafolatlangan (№813-I Qonun, 8-modda).

→ Test topshirish jarayoni haqida

Hozircha — ha. HIV ni to'liq davolaydigan dori hali ishlab chiqilmagan. ARVT virusni bostiradi, yo'q qilmaydi. Lekin kuniga 1 tabletka — yon ta'siri minimal, hayotga ta'siri maksimal.

→ ARVT qanday ishlashi haqida

Ha, to'liq bepul. O'zbekiston Respublikasi SPID markazlari orqali ARVT dorilar davlat tomonidan ta'minlanadi. Murojaat uchun: SPID markazi yoki 1003 (bepul, anonim).

→ HIV bilan yashovchining O'zbekistondagi huquqlari

Bir kun unutish — katta xavf emas. Eslaganingizda iching. Ikki dozani bir vaqtda ichmang. Doimiy uzilish (haftalar-oylar) — viral yuk ko'tarilishiga olib kelishi mumkin.

→ Batafsil yo'riqnoma

Undetectable = Untransmittable — Aniqlanmaydi = Yuqtirmaydi. ARVT bilan viral yuk <50 bo'lsa, virus jinsiy yo'l bilan yuqtira olmaydi. Bu WHO, CDC tomonidan tasdiqlangan. 58,000+ juft — nol yuqtirish holati.

→ U=U ilmiy asosi haqida

PrEP — HIV yuqmaslik uchun kunlik dori. To'g'ri ichilsa 99% himoya. HIV manfiy, jinsiy faol odamlar uchun. SPID markazida shifokor retsepti bilan olinadi.

→ PrEP haqida batafsil

72 soat ichida SPID markaziga yoki shifoxonaga boring. PEP (favqulodda profilaktika) — 28 kunlik kurs bilan HIV yuqishini oldini oladi. Vaqt o'tsa, PEP ishlamaydi.

Ha. O'zbekiston Mehnat kodeksi HIV asosida ishdan bo'shatishni taqiqlaydi. Ish beruvchi HIV statusingizni so'rashga yoki bilishga huquqi yo'q. Istisno faqat: donor qon topshirish, ba'zi operatsion tibbiy lavozimlar.

→ To'liq huquqiy ma'lumot

ARVT bilan homiladorlik paytida viral yuk aniqlanmaydigan bo'lsa — yuqish xavfi <1%. Sog'lom bola tug'ish mumkin. Homilador ayollarga ARVT bepul beriladi.

→ HIV bilan oila haqida batafsil

HIV statusni ruxsatsiz oshkor qilish — jinoiy javobgarlik (JK 141-modda). Shifokor yoki xodim oshkor qilgan bo'lsa — prokuraturaga murojaat qilishingiz mumkin. Yozma shikoyat yozing, guvohlarni qayd eting.

→ Huquqlaringiz haqida batafsil

Yo'q. Quchoqlash, qo'l berishish, birgalikda ovqatlanish, bir idishdan ichish, hojatxona — bularning hech biri orqali yuqmaydi. HIV faqat qon, jinsiy suyuqlik va ona suti orqali yuqadi.

→ Stigma va noto'g'ri tushunchalar