Ko'p so'raladigan savollar

Yo'q, bular ikki xil tushuncha. OIV — bu inson immunitetini himoya qiluvchi hujayralarga ta'sir etuvchi virus. OITS esa — OIV uzoq vaqt nazorat qilinmasa va muolaja olinmasa kelib chiqadigan bosqich (CD4 <200). Muntazam ARV muolajasi bilan OIV aslo OITS bosqichiga yetib bormaydi. Bugungi kunda OIV bilan yashovchi birodarlarimizning mutlaq ko'pchiligi hech qachon OITS bosqichini boshdan kechirmaydi.

→ OIV nima haqida batafsil ma'lumot

O'z vaqtida ARV muolajasini boshlagan insonlar o'rtacha 70–80 yoshgacha — barcha qatori to'laqonli, xotirjam umr ko'radi. Zamonaviy tibbiyot tufayli OIV hozirda xavfli hukm emas, balki qandli diabet kabi doimiy nazoratda ushlab turiladigan surunkali holatdir.

OIV asosan quyidagi yo'llar bilan yuqadi: qon orqali (nosteril igna/shprits yoki asboblar), to'siqsiz, himoyalanmagan yaqin munosabat (yaqinlik) hamda muolaja olmagan onadan go'dakka. Quchoqlashish, qo'l berib salomlashish, bir dasturxonda choy ichish, umumiy idish yoki havzadan foydalanishda — virus hech qachon yuqmaydi.

→ Yuqish yo'llari va xavfsizlik haqida batafsil

Ko'pchilik holatlarda yillar davomida hech qanday noqulaylik yoki belgi sezilmasligi mumkin. Tashqi ko'rinishdan ham buni aniqlab bo'lmaydi. Faqat ba'zi insonlarda dastlabki haftalarda yengil holsizlik yoki shamollashga o'xshash holat kuzatiladi. Faqat maxsus laboratoriya testi aniq va to'g'ri xulosa beradi.

Ha, to'liq anonim. O'zbekistondagi OITSga qarshi kurash markazlarida va ishonch xonalarida tahlil ismsiz topshiriladi. Natija faqat shaxsan sizga ma'lum qilinadi. Ish joyingiz yoki yaqinlaringizga xabar berilmaydi. Tibbiy sir qonun bilan qat'iy himoyalangan (№813-I Qonun, 8-modda).

→ Tahlil topshirish tartibi bilan tanishing

Hozircha — ha. OIV ni organizmdan butunlay chiqarib yuboruvchi vosita hali mavjud emas. Ammo ARV preparatlari virusni to'liq "uyqu" holatiga tushiradi, ko'payishini to'xtatadi va immunitetni asraydi. Kuniga atigi 1 dona tabletka — nojo'ya ta'siri kam va uzoq umr kafolatidir.

→ ARV preparatlari ta'siri haqida o'qing

Ha, to'liq davlat hisobidan bepul. O'zbekiston Respublikasi OITSga qarshi kurash markazlari orqali barcha zamonaviy ARV dori vositalari uzluksiz bepul beriladi. Murojaat uchun: hududiy OITSga qarshi kurash markazi yoki 1003 bepul ishonch telefoni.

→ OIV bilan yashovchilarning huquqiy kafolatlari

Bir marta kechikish — fojia emas. Eslashingiz bilan tabletkani qabul qiling. Dozani to'ldirish uchun birdaniga 2 ta tabletka ichmang. Asosiysi — uzilishlarni muntazam takrorlamaslik, chunki doimiy qoldirish virusga qarshilik paydo qilishi mumkin.

→ O'tkazib yuborilgan doza yo'riqnomasi

Aniqlanmaydi = Yuqmaydi (xalqaro miqyosda: Undetectable = Untransmittable). Muntazam ARV muolajasi tufayli qondagi virus miqdori aniqlanmaydigan darajaga (<50 nusxa/ml) tushsa, virus yaqin munosabatlarda umuman yuqmaydi. Bu JSST (WHO) va xalqaro olimlar tomonidan to'liq tasdiqlangan. 58,000 dan ortiq juftliklar orasida o'tkazilgan tadqiqotlarda birorta ham yuqish holati kuzatilmagan.

→ A=U ilmiy asosi haqida batafsil

PrEP — yaqinlikdan oldingi profilaktik vosita. Bu virus yuqishining oldini olish uchun ichiladigan dori. Qoidalarga amal qilinsa, 99% gacha himoya qiladi. OIV yuqmagan, ammo xavf ostida bo'lgan insonlar uchun mo'ljallangan. OITSga qarshi kurash markazlarida mutaxassis maslahati asosida bepul beriladi.

→ PrEP haqida to'liq ma'lumot

72 soat ichida (qancha tez bo'lsa shuncha yaxshi) zudlik bilan OITSga qarshi kurash markaziga murojaat qiling. PEP (favqulodda profilaktika kursi) — 28 kunlik qabul orqali virusning organizmga o'rnashib olish xavfini bartaraf etadi. 72 soat o'tgach, uning samarasi qolmaydi.

Albatta, mumkin. O'zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksiga binoan, insonning OIV maqomi sababli uni ishdan bo'shatish yoki ishga qabul qilmaslik qat'iyan taqiqlanadi. Ish beruvchining OIV ma'lumotlarini talab qilishga haqqi yo'q. Istisno faqat ayrim ixtisoslashgan jarrohlik yoki donorlik holatlaridadir.

→ Barcha huquqiy kafolatlar

Ha, albatta. Homiladorlik paytida shifokor nazoratida to'g'ri ARV qabul qilinsa, viral yuklama pasayadi va go'dakka virus yuqish ehtimoli 0.5% dan ham past (amalda nolga teng) bo'ladi. Butun dunyoda minglab sog'lom bolajonlar dunyoga kelmoqda.

→ Oila va farzand ko'rish haqida batafsil

Insonning OIV holatini uning ruxsatisiz boshqalarga bildirish — qonun bo'yicha jinoiy javobgarlikka sabab bo'ladi (O'zR Jinoyat kodeksi 141-modda). Agar tibbiyot xodimi yoki boshqa biror shaxs sirni fosh qilsa, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga ariza bilan murojaat qilish to'liq qonuniy haqingizdir.

→ Huquqlarni himoya qilish yo'llari

Mutlaqo xavfsiz. Quchoqlash, qo'l siqish, birga choy ichish, bir xonada yashash, umumiy vanna yoki sochiqdan foydalanish orqali virus hech qachon yuqmaydi. OIV maishiy muloqotda yashay olmaydi.

→ Jamiyatdagi asossiz qo'rquvlar va haqiqat