OIV tashxisi — insoniy va fuqarolik huquqlaringizni aslo kamaytirmaydi. O'zbekistonda OIV bilan yashovchi insonlarning huquqlari maxsus qonunlar bilan mustahkam kafolatlangan.
Asosiy qonun: O'zbekiston Respublikasining «OIV infeksiyasining tarqalishiga qarshi kurashish to'g'risida»gi Qonuni — 2013 yil 23 sentyabr, №ЎРҚ-353. Shu qonunning 19–21-moddalari OIV bilan yashovchi fuqarolarning huquq va majburiyatlarini belgilaydi.
01 — Qonuniy huquqlar
№353-son Qonun — sizga nima beradi?
Bepul ARV va ijtimoiy yordam
Qonun 20-modda: OIV bilan yashovchi har bir fuqaro davlat tomonidan bepul antiretrovirus (ARV) dori vositalarini olish huquqiga ega — holat bosqichidan qat'i nazar. OITSga qarshi kurash markazlari orqali ta'minlanadi. 18 yoshgacha bo'lgan OIV bilan yashovchi bolalar uchun qo'shimcha oylik davlat ijtimoiy nafaqasi ham belgilangan.
Shaxsiy sir va maxfiylik
OIV maqomingiz — qonun bilan qo'riqlanadigan shaxsiy tibbiy sir bo'lib, sizning yozma ruxsatingizsiz oshkor qilinishi qat'iyan taqiqlanadi. Tibbiyot xodimi yoki boshqa mansabdor shaxs ushbu ma'lumotni noqonuniy oshkor qilsa, bu qonun buzilishi hisoblanadi va javobgarlikka sabab bo'ladi.
Mehnat qilish huquqi
Qonun 21-modda: OIV maqomi asosida ishdan bo'shatish yoki ishga qabul qilishni rad etish qat'iyan taqiqlangan. Faqat ayrim maxsus tibbiy sohalar bundan mustasno (jarrohlik, qon quyish). Boshqa har qanday kasbda ishlash to'laqonli ruxsat etilgan — batafsil ma'lumot →
Ta'lim olish huquqi
Konstitutsiya 41-moddasi: ta'lim olish huquqi barcha fuqarolar uchun tengdir. OIV tashxisi tufayli bog'cha, maktab, litsey yoki universitetga qabul qilmaslik yoxud chetlatish — to'g'ridan-to'g'ri qonunbuzarlikdir.
Tibbiy xizmatlardan foydalanish
«Fuqarolarning sog'lig'ini muhofaza qilish to'g'risida»gi Qonun: tibbiyot xodimlari OIV maqomidan qat'i nazar barcha zarur tibbiy yordamni (stomatologiya, terapiya, jarrohlik) ko'rsatishi shart. Yordam ko'rsatishdan asossiz bosh tortish javobgarlikka sabab bo'ladi.
Oila qurish va ota-onalik baxti
OIV tashxisi nikoh tuzishga yoki farzand ko'rishga qonuniy to'siq bo'la olmaydi. Bo'lajak onalarga ARV dorilari bepul beriladi, bu esa 99% holatda mutlaqo sog'lom farzand dunyoga kelishini ta'minlaydi.
02 — Muhim: JK 113-modda
Bilishingiz kerak bo'lgan modda
O'zbekiston Jinoyat kodeksining 113-moddasi — OIV yuqtirish xavfi masalasini tartibga soladi.
JK 113-modda — nima deydi?
Muhim: OIV uchun — bilib turib xavf ostida qoldirish ham, yuqtirish ham qonunan javobgarlikka sabab bo'ladi.
Amaliy ma'no: qonun matnida "bilib turib xavf ostida qoldirish" tushunchasi mavjud. Amaliyotda ARV qabul qilish, aniqlanmaydigan viral yuklama (A=U) yoki juftlikning o'zaro roziligi huquqiy baholanishda murakkablik tug'dirishi mumkin. Shuning uchun har qanday yaqin munosabatda, juftingiz bilan ochiq, samimiy muloqotda bo'lish va xabardor qilish — nafaqat insoniy, balki huquqiy xotirjamlik garovidir.
03 — Huquq buzilsa
Nima qilish kerak — qadam-baqadam
Ishdan asossiz bo'shatilsa, rad etilsa yoki maxfiylik buzilsa
1. Yozma hujjat talab qiling. Rad etish og'zaki bo'lsa — yozma asoslantirish so'rang.
2. Sana, joy va tafsilotlarni qayd eting.
3. Respublika OITSga qarshi kurash markaziga murojaat qiling. Toshkent, Mirzo Ulug'bek ko'chasi 132. Huquqiy va psixologik maslahat bepul. Tel: +998 71 268-68-24
4. O'zbekiston Respublikasi Ombudsmani. Inson huquqlari buzilgani yuzasidan rasmiy murojaat. ombudsman.uz yoki 1008 qisqa raqami.
5. Prokuratura organlari. Shaxsiy sir va maxfiylik qasddan oshkor qilingan hollarda murojaat qilish huquqingiz kafolatlangan.
04 — Amaliy ma'lumot
OITSga qarshi kurash markazlari
Respublika OITSga qarshi kurash markazi — Toshkent
Mirzo Ulug'bek ko'chasi 132. Tel: +998 71 268-68-24. Bepul ARV dorilari, tahlillar, psixolog va huquqiy yordam.
Yagona ishonch telefoni
Raqam: 1003 — bepul, anonim. Istalgan vaqt qo'ng'iroq qilishingiz mumkin. OIV, tahlillar, dori ta'minoti, huquq — barcha savollarga javob.
Hududiy markazlar
Barcha viloyat markazlarida OITSga qarshi kurash markazlari mavjud. O'zingizga yaqin markazni 1003 orqali aniqlashingiz mumkin.
Ulashing
Huquqlarni bilish — xotirjamlik va kuch
Ko'pchilik o'z huquqlarini bilmaganligi sababli nohaqliklarga chidab keladi. Bu maqolani ulashing.