HIV diagnofi — huquqlaringizni yo'qotmaydi. O'zbekistonda HIV bilan yashovchi odamlarning huquqlari maxsus qonun bilan himoyalangan.
Asosiy qonun: O'zbekiston Respublikasining «OITS kasalligining oldini olish to'g'risida»gi Qonuni — 1999 yil 1-avgust, №813-I. Shu qonunning 4-moddasi HIV bilan yashovchilarning huquqlarini belgilaydi.
01 — Qonuniy huquqlar
№813-I Qonun — sizga nima beradi?
Bepul ARVT va tibbiy xizmat
Qonun 4-modda, 1-band: HIV bilan yashovchi har bir fuqaro bepul antiretroviral dori olish huquqiga ega. SPID markazlari orqali ta'minlanadi. Dori uchun pul to'lashingiz shart emas — bu davlat majburiyati.
Maxfiylik — tibbiy sir
Qonun 8-modda: HIV statusingiz — tibbiy sir. Shifokor, hamshira, laboratoriya xodimi yoki SPID markazi xodimi uni sizning ruxsatingizsiz hech kimga aytolmaydi. Buzgan xodim jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin — JK 141-modda.
Ish qilish huquqi
Mehnat kodeksi 6-moddasi: kasallik asosida diskriminatsiya — taqiqlangan. Ish beruvchi HIV statusingizni so'rashga yoki bilishga huquqi yo'q. HIV asosida ishdan bo'shatish — noqonuniy, sud orqali tiklanishi mumkin. Istisno: qon donor bo'lish, ba'zi operatsion tibbiy lavozimlar.
Ta'lim va o'qish huquqi
Konstitutsiya 41-moddasi: ta'lim olish huquqi — barcha fuqarolar uchun teng. HIV diagnofi tufayli maktab, kollej yoki universitetdan haydash yoki qabul qilmaslik — qonunbuzarlik. Murojaat qiling.
Umumiy tibbiy xizmat huquqi
«Fuqarolarning sog'lig'ini muhofaza qilish to'g'risida»gi Qonun: shifokor HIV statusiga qaramasdan barcha kasalliklarni davolashi shart. Tish, ko'z, jarroh — hech kim rad etolmaydi. Rad etilsangiz — bosh shifokor yoki Sog'liqni saqlash vazirligiga shikoyat.
Oila va farzand ko'rish huquqi
HIV asosida nikohga to'sqinlik yoki farzanddan mahrum qilish — qonunbuzarlik. Homilador ayollarga ARVT bepul beriladi — profilaktika uchun. Sog'lom bola tug'ish mumkin.
02 — Muhim: JK 113-modda
Bilishingiz kerak bo'lgan modda
O'zbekiston Jinoyat kodeksining 113-moddasi — HIV yuqtirish masalasini tartibga soladi.
JK 113-modda — nima deydi?
113-modda 1-qism: HIV borligini bilib turib, boshqa odamni yuqtirish xavfiga qo'yish — 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
113-modda 2-qism: HIV ni ataylab yuqtirish — 5 yildan 8 yilgacha.
Amaliy ma'no: ARVT ichib, U=U darajasida bo'lsangiz — yuqtirish imkoni yo'q, xavf ham yo'q. Lekin sherigingizni bildirishsiz aloqada bo'lish — qonuniy risk. Shifokor bilan maslahatlashing.
03 — Huquq buzilsa
Nima qilish kerak — qadam-baqadam
Ishdan bo'shatilsa, rad etilsa yoki maxfiylik buzilsa
1. Yozma hujjat talab qiling. Rad etish og'zaki bo'lsa — yozma tushuntirma so'rang. Hujjatsiz chora qo'llash qiyinroq.
2. Sana, joy, guvohlarni qayd eting. Hodisa bo'lgan vaqtni aniq yozing.
3. Respublika SPID markaziga murojaat qiling. Toshkent, Mirzo Ulug'bek ko'chasi 132. Huquqiy maslahat bepul. Tel: +998 71 268-68-24
4. O'zbekiston Respublikasi Ombudsmani. Huquqlar buzilgani haqida rasmiy shikoyat. ombudsman.uz yoki 1008 raqami.
5. Prokuratura. Maxfiylik oshkor qilingan bo'lsa — bu jinoiy ish. Prokuraturaga murojaat qilish huquqingiz bor.
04 — Amaliy ma'lumot
O'zbekistondagi SPID markazlari
Respublika SPID markazi — Toshkent
Mirzo Ulug'bek ko'chasi 132. Tel: +998 71 268-68-24. Bepul ARVT, tahlil, psixolog, huquqiy maslahat.
Ishonch telefoni
Raqam: 1003 — bepul, anonim. Istalgan vaqt qo'ng'iroq qilishingiz mumkin. HIV, test, dori, huquq — har qanday savol.
Viloyat SPID markazlari
Barcha viloyat markazlarida SPID bo'limi mavjud. Yashash joyingizga yaqin markaz — 1003 orqali topishingiz mumkin.
Ulashing
Huquqlarni bilish — kuch
Ko'pchilik o'z huquqlarini bilmaydi — shuning uchun sukunatda qoladi. Bu maqolani ulashing.