OIV atamalari lug'ati

Aniqlanmaydi = Yuqmaydi (A=U). Muntazam ARV muolajasi bilan virus yuklamasi aniqlanmaydigan darajaga tushganda (<200 nusxa/mL), OIV yaqin munosabatlarda boshqalarga aslo yuqmaydi. Bu JSST va CDC tomonidan tasdiqlangan ilmiy haqiqatdir. 135,000+ ta holatda nol yuqtirish qayd etilgan.

Qondagi virus yuklamasi 50 nusxa/mL dan past bo'lsa «aniqlanmaydigan daraja» deyiladi. Bu ARV muolajasi yuqori samara berayotganidan dalolat beradi. Aniqlanmaydigan darajada virus yaqinlikda boshqalarga aslo o'tmaydi.

Antiretrovirus terapiya (ARV) — OIVning ko'payishini to'xtatuvchi dorilar majmuasi. Odatda kuniga 1 tabletka qabul qilinadi. ARV OIV ni to'liq yo'qotmaydi, lekin virusni qonda aniqlanmaydigan darajaga (A=U) tushiradi. Bu immunitetni saqlaydi va insonning sog'lom, uzoq umr kechirishini ta'minlaydi.

CD4+ T-limfotsitlar — immunitet tizimining asosiy «qo'riqchilari». Sog'lom insonda 500–1500 kl/mm³ bo'ladi. OIV shu hujayralarga ta'sir etadi. Muntazam ARV muolajasi CD4 hujayralarini asraydi va immunitetni to'liq tiklaydi.

Ferment bog'langan immunosorbent tahlil. OIV antitelolari va p24 antigenini birgalikda aniqlaydi (4-avlod). Oyna davri: 18–45 kun. Aniqlik darajasi: >99.5%. Standart laboratoriya tahlili.

Gepatit B virusi — jigar to'qimalariga ta'sir qiluvchi virus. OIV kabi biologik suyuqliklar va steril bo'lmagan asboblar orqali o'tadi. Ba'zi ARV preparatlari har ikki holatda ham yordam beradi. Gepatit B ga qarshi emlash mavjud.

Gepatit C asosan steril bo'lmagan tibbiy asboblar orqali o'tadi. Hozirgi kunda 8–12 haftalik muolaja kursi bilan to'liq davolanadi. OIV bilan birga bo'lsa ham samarali muolaja qilinadi.

Himoya vositasi (to'siq vositasi) — yaqin munosabatlarda OIV va boshqa infeksiyalarning o'tishidan 98% gacha samarali asraydi. Ehtiyotkorlik va to'g'ri foydalanish orqali salomatlikni to'liq himoyalash imkonini beradi.

Organizmni turli infeksiya, virus va tashqi omillardan himoya qiluvchi murakkab tizim. CD4 hujayralari bu tizimning yetakchi bo'g'inidir. ARV muolajasi ushbu qalqonni mustahkam saqlaydi.

Integraz — OIV ning ko'payish zanjirida ishlaydigan ferment. ARV ning zamonaviy guruhi — integraz inhibitorlari — ushbu jarayonni to'xtatib, virusning ko'payishiga yo'l qo'ymaydi.

Stigma — OIV haqida yetarli ma'lumotga ega bo'lmaslik oqibatidagi noo'rin qo'rquv. Bu tibbiy jihatdan asossizdir. ARV qabul qiluvchi inson (A=U) jamiyat va yaqinlari uchun mutlaqo xavfsizdir.

Kapsid — virusning ichki qobig'i bo'lib, uning genetik materialini saqlaydi. Zamonaviy ARV vositalarining ayrim turlari aynan kapsidni zararsizlantirishga yo'naltirilgan.

O'zbekiston Respublikasi Qonuni (№813-I, 8-modda): OIV tashxisi — qat'iy tibbiy sir hisoblanadi. Shifokor yoki tibbiyot xodimi sizning yozma ruxsatingizsiz bu ma'lumotni hech kimga oshkor qila olmaydi. Maxfiylikni buzish qonuniy javobgarlikka sabab bo'ladi.

«Odamning immunitet tanqisligi virusi keltirib chiqaradigan kasallik (OIV infeksiyasi) tarqalishiga qarshi kurashish to'g'risida»gi Qonun. 4-modda: bepul ARV muolajasi, tibbiy ko'mak va ijtimoiy himoyani kafolatlaydi.

Orttirilgan immunitet tanqisligi sindromi (OITS). OIV uzoq yillar davolanmay qolgandagina yuzaga keladi. ARV muolajasini o'z vaqtida olayotgan insonlarda OITS aslo rivojlanmaydi.

Odam immunitet tanqisligi virusi (OIV). CD4 hujayralariga ta'sir qiladi. Zamonaviy ARV muolajasi yordamida OIV to'liq boshqariladigan surunkali holatga aylanadi — inson uzoq va farovon umr ko'radi. OIV bu OITS emas.

Immunitet kuchsizlangan paytda vujudga keladigan infeksiyalar. Muntazam ARV muolajasi va CD4 ko'tarilishi natijasida bunday holatlar xavfi mutlaqo yo'qoladi.

Oyna davri — organizmda virusga qarshi antitelolar yetarli miqdorda shakllanishi uchun ketadigan vaqt. Tahlil turiga qarab: ekspress-test (23–90 kun), ELISA (18–45 kun), PZR (10–33 kun).

Favqulodda profilaktika (PEP) — xavfli vaziyatdan so'ng dastlabki 72 soat ichida boshlanishi lozim bo'lgan 28 kunlik qisqa dori kursi. OITSga qarshi kurash markazlarida taqdim etiladi.

Ta'sirgacha profilaktika (PrEP) — OIV manfiy bo'lgan insonlar salomatligini himoyalash uchun qabul qiladigan dori. To'g'ri qabul qilinganda xavfni 99% gacha kamaytiradi.

Proteaz — virusning ko'payish bosqichida muhim ferment. Proteaz inhibitorlari ushbu fermentni to'xtatib, zararsizlantiradi.

PZR (PCR) tahlili — OIV RNK sini to'g'ridan-to'g'ri yuqori aniqlik bilan aniqlaydi. Oyna davri: 10–33 kun.

Reverse transkriptaza — OIV ning ko'payish zanjirida ishlaydigan ferment. ARV preparatlari ushbu jarayonni bloklaydi.

Agar ARV dorilari belgilangan vaqtda muntazam qabul qilinmasa, virus dori ta'siriga o'rganib qolishi mumkin. Shuning uchun dori intizomiga qat'iy rioya qilish salomatlik garovidir.

RNK — OIV ning irsiy ma'lumotlar to'plami. PZR tahlili qonda aynan shu RNK nusxalarini hisoblaydi.

Sil kasalligi — OIV bilan yashovchilar salomatligida e'tibor qaratilishi zarur bo'lgan holat. Har yili profilaktik tekshiruv tavsiya etiladi. Bugungi kunda to'liq davolanadi.

OIV tashxisini yaqinlaringizga aytish — faqat sizning shaxsiy xohishingiz. Qonun bo'yicha hech kim sizni bunga majburlashga haqli emas. Kimga va qachon aytishni o'zingiz hal qilasiz.

Tez-test — barmoq uchidagi bir tomchi qondan 15–20 daqiqada dastlabki natijani ko'rsatadi. OITSga qarshi kurash markazlarida bepul va anonim o'tkaziladi.

Virus yuklamasi — 1 mL qondagi virus nusxalari soni. ARV muolajasi boshlangach, 3–6 oy ichida virus yuklamasi «aniqlanmaydigan daraja»ga (<50 nusxa/mL) tushadi (A=U).

Immunoblot — OIV tahlilining yakuniy tasdiqlovchi bosqichi. Maxsus laboratoriya standarti.

Yaqinlik orqali o'tuvchi infeksiyalar. Bunday infeksiyalarning mavjudligi OIV o'tish ehtimolini oshirishi mumkin. Shuning uchun shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish eng yaxshi profilaktika hisoblanadi.